├ťye Ol
├ťye Giri┼či
Webmail | Hizmetlerimiz | Yard─▒m Konular─▒ | Faydal─▒ Linkler | ┼×ifremi Unuttum? | Yeni ├ťyelik
Marbleport'a Ho┼čgeldiniz
Anasayfam YapAna Sayfam Yap Favorilerime ekleS─▒k Kullan─▒lanlara Ekle
  Site i├ži Arama:
Do─čal Kaynaklar

KALAY

KALAY

Kalay:Kalay ├žok eskiden beri bilinen ve kullan─▒lan bir metaldir. ─░lk kalay ihtiva eden ala┼č─▒mlar M.├ľ. 3200-2500 y─▒llar─▒nda Mezopotamya┬ĺda kullan─▒lmaya ba┼članm─▒┼čt─▒r. Kalay, ├Âzg├╝l a─č─▒rl─▒─č─▒ 7.3, erime noktas─▒ 232 ┬░C┬ĺdir. Atom a─č─▒rl─▒─č─▒ 118.6, atom numaras─▒ 50┬ĺdir. En ├Ânemli ve ekonomik minerali kassiterittir (SnO2). Kassiteritin yo─čunlu─ču 6.8-7.1, sertli─či 6-7 ve rengide kahverengi, kahverengi-siyaht─▒r. Stannit, Frankit, Confieldit ve Teallit gibi kompleks s├╝lfid minerallerinden de ├žok k├╝├ž├╝k miktarlarda kalay elde edilmektedir.
Kalay yataklar─▒, damar ve a─čsal veya dissemine ┼čeklindedir. ├çok ender masif ┼čekilde de g├Âr├╝l├╝rler. Kassiterit ihtiva eden kaya├žlar─▒n ayr─▒┼čmas─▒yla kassiterit serbestle┼čir ve akarsular ile denizlere ta┼č─▒n─▒p deniz kumlar─▒nda birikerek ikincil kalay yataklar─▒n─▒ (Plaserler) meydanagetirir. En ├Ânemli ve ekonomik plaser kassiterit yataklar─▒ denizel olanlar─▒d─▒r.Bug├╝n i├žin birincil kalay yataklar─▒nda ekonomik element yaln─▒zca Sn olmas─▒ halindei┼čletilebilir. Ekonomik ten├Âr % 1-1.5 Sn┬ĺdir. Kalay─▒n yan─▒s─▒ra Pb, W, Cu, Ag gibi yan├╝r├╝nlerin eldesi s├Âzkonusu ise, bu ten├Âr d├╝┼čebilir. Plaser kalay yataklar─▒nda 0.25 kg/m3 SnO2 ekonomik olarak i┼čletilmektedir.
Kalay kalite a├ž─▒s─▒ndan A s─▒n─▒f─▒ (% 99.8) elektrolitik kalay (% 99.95-99.98 Sn), sert kalay (% 99.6), teknik kalay (% 99) olarak s─▒n─▒fland─▒r─▒l─▒r. Kalay─▒n kullan─▒ld─▒─č─▒ lehim malzemeleri de antimuanl─▒ lehim (%95 Sn + % 5 Sb), g├╝m├╝┼čl├╝ lehim (% 95 Sn + % 5 Ag) ve yumu┼čak lehim (% 70 Sn + % 30 Pb) veya de─či┼čik y├╝zdelerde olarak ayr─▒lmaktad─▒r.Kalayl─▒ ala┼č─▒mlar─▒n en ├Ânemlileri, bak─▒rla yapt─▒─č─▒ bronz (% 10-5 sn ihtiva eder) antimuan ve bak─▒rla yapt─▒─č─▒ yatak metali (Babbit metal) ve beyaz metaldir.
Kalay metali, kal─▒n ├žubuklar, k├╝l├želer, pikler ve par├žalar halinde (50 kg┬ĺl─▒k yada daha az)al─▒n─▒r ve sat─▒l─▒r. ABD┬ĺye ithal edilen kalay metali ├žo─čunlukla 45 kg┬ĺl─▒k pikler halindedir.├ço─čunlukla ┬ôD├╝z┬ö yada ┬ôA Kalite┬ö kalay olarak tabir edilen ticari anlamda saf kalay minimum % 98.8 kalay i├žeri─čine sahiptir. Daha y├╝ksek kaliteli elektrolitik olanlar─▒n % 99.95-99.98 kalay i├žeri─či vard─▒r. Sert kalay % 99.6, teknik kalay ise % 99 kalay i├žermektedir.American Society of Testing and Materials (ASTM) 1982-1984 y─▒llar─▒nda, Pik Kalay Grubu, A kalite kalay i├žin; % 99.85 minimum kalay ve % 0.030 maksimum bizmut i├žeri─či s─▒n─▒rlamas─▒getirmi┼čtir.
Lehimli Kompozisyonlar ise; Antimuanl─▒-kalay lehimi (% 95 kalay, % 5 antimuan) Kalay-g├╝m├╝┼č lehimi (% 95 kalay, % 5 g├╝m├╝┼č) Yumu┼čak lehim (%1-70 kalay, kalan─▒ kur┼čun)dir.Bronzlar ise % 10-15 kalay ihtiva eden kalayl─▒ al┼č─▒mlard─▒r. Kalay-bazl─▒ beyaz metal kalaya ek olarak % 4.5-15 antimuan ve % 3.5-8 bak─▒r kat─▒l─▒m─▒ ile olu┼čturulmaktad─▒r.
Plaser yataklardaki en yayg─▒n madencilik y├Ântemi koval─▒ taraklama makinalar─▒ ile yap─▒lan madenciliktir. Bunun yan─▒s─▒ra ├žak─▒l pompalar─▒ ve ├že┼čitli a├ž─▒k i┼čletme y├Ântemleri de plaser kalay yataklar─▒nda kullan─▒lan i┼čletme y├Ântemleridir. Damar tipi kalay cevherle┼čmelerinde uygulanan madencilik y├Ântemi, di─čer cevherle┼čmelerde uygulanan y├Ântemlerle ayn─▒ olup, genellikle cevherle┼čme zonuna kuyu ve galerilerle girilir ve cevher yery├╝z├╝ne ├ž─▒kar─▒l─▒r. Koval─▒ taraklama sisteminde, cevher kovalar taraf─▒ndan kaz─▒larak d─▒┼čar─▒ ta┼č─▒n─▒r. Daha sonra eleklerde y─▒kan─▒p jig ve sallant─▒l─▒ masalarda konsantre edilir. Burada elde edilen kaba konsantre, nihai konsantre (% 70-75 Sn┬ĺlik) elde etmek ├╝zere konsantrat├Âre g├Ânderilir. Gravite konsantrasyona dayanan bu sistemde manyetit de kalayla birlikte zenginle┼čtirildi─činden, nihai konsantre kurutulduktan sonra manyetik seperat├Ârle manyetitten temizlenir.
Primer kalay cevherle┼čmelerinde, kalay cevherinin zenginle┼čtirilmesinde di─čer y├Ântemlere oranla daha ucuz maliyetli olan gravimetrik y├Ântemler kullan─▒l─▒r. Kalay─▒n dissemine olarak ince tane boyutunda da─č─▒ld─▒─č─▒ yataklarda flotasyon y├Ântemi de kullan─▒l─▒r. Ancak, bu y├Ântemde verim genellikle % 70┬ĺin alt─▒nda kal─▒r. Gravimetrik y├Ântemle elde edilen konsantre, i├žindeki s├╝lf├╝rl├╝ ve a─č─▒r mineraller nedeni ile plaser yataklardan elde edilen konsantreye oranla daha d├╝┼č├╝k ten├Ârl├╝d├╝r (% 40-60 Sn). Dolay─▒s─▒yla bu ten├Âr├╝ y├╝kseltmek i├žin konsantrenin s├╝lf├╝rl├╝ minerallerden ar─▒t─▒lmas─▒ gerekir ki, bu da kavurma, manyetik ay─▒rma ve flotasyonla ger├žekle┼čtirilebilir. Kasiterit konsantresi karbonla 1200-1300 ┬░C┬ĺde ─▒s─▒t─▒larak metalik kalaya indirgenir.Genellikle ancak plaser tipi yataklardan elde edilebilen saf kasiterit konsantreleri do─črudan izabe edilebilirken, di─čer yataklardan elde edilen konsantrelerin izabe edilmeden ├Ânce empr├╝ritelerinden temizlenmesi gerekmektedir
D├╝nya kalay baz rezervleri 12 milyon tondur. D├╝nya toplam kalay kaynaklar─▒ ise 37 milyon ton olarak tahmin edilmektedir. Buna g├Âre geli┼čmi┼č ├╝lkelerde kalay kaynaklar─▒na sahip olma oran─▒ % 4.8, geli┼čmekte olan ├╝lkelerde ise % 62.8┬ĺdir. ├çin ve Eski Sovyetler Birli─či┬ĺnde bu oran % 32.4┬ĺd├╝r. Statik rezerv durumunun 35 y─▒l olaca─č─▒ tahmin edilmektedir( Minerals Handbook, 1998-1999).
Kalay Kullan─▒m Alanlar─▒
Kalay teneke yap─▒m─▒nda, kaplamac─▒l─▒kta, ├že┼čitli ala┼č─▒mlar, lehim ve kimyasal madde yap─▒m─▒nda kullan─▒l─▒r. Otomotiv end├╝strisinde de motor yataklar─▒nda, kaporta, radyat├Âr, ya─č ve hava filtrelerinde kullan─▒l─▒r. U├žak ve gemi end├╝strisi ile elektrik ve elektronik sanayinde geni┼č bir kullan─▒m alan─▒ vard─▒r. Kimya sanayinde boya, parf├╝m, sabun, poli├╝retan ├╝retiminden di┼č macunu yap─▒m─▒na kadar geni┼č bir alanda t├╝ketilir. Bunlar─▒n yan─▒nda matbaac─▒l─▒kta, mutfak malzemeleri ve cam end├╝strisinde de kullan─▒lmaktad─▒r
Kalay─▒n ─░kamesi
Al├╝minyum, kalays─▒z ├želik, cam, ka─č─▒t ve plastikler tenekedeki kalay─▒n yerine ikame olabilir.Metalik olmayan materyaller, bak─▒r, al├╝minyum ve ├žinko kapl─▒ ├╝r├╝nler ├žat─▒ kaplamas─▒nda ve yap─▒ uygulamalar─▒nda kullan─▒labilir. Al├╝minyum ala┼č─▒mlar, bak─▒r bazl─▒ ala┼č─▒mlar ve plastikler, bronzdaki kalay─▒n yerini alabilir. Epoksi re├žineler, yeterli olarak verimli olmasa da lehimde kullan─▒labilir.
T├╝rkiyede bilinen kalay yata─č─▒ yoktur. MTA taraf─▒ndan yap─▒lan ├žal─▒┼čmalarda baz─▒ kalay cevherle┼čmeleri belirlenmi┼čtir. Bu cevherle┼čmelerden ├Ânemli olabilecekler a┼ča─č─▒da verilmi┼čtir:
�� Bursa-─░neg├Âl-So─čukp─▒nar-Madenbeleni-Tepe,
�� Ni─čde-├çamard─▒-Celaller,
�� Ni─čde-Uluk─▒┼čla-Bolkarda─č─▒-Sulucadere.
Bu cevherle┼čmelerin rezervleri hakk─▒nda detay ara┼čt─▒rmalar yap─▒lmam─▒┼čt─▒r
T├╝rkiyede kalay cevherle┼čmelerinin d─▒┼č─▒nda ortaya konmu┼č bir kalay yata─č─▒ mevcut de─čildir,maden ├╝retimi de yap─▒lmamaktad─▒r.
├ťlkemizde kalay ihtiyac─▒ ithalatla kar┼č─▒lanmakta olup, D├╝nyada oldu─ču gibi kaplamac─▒l─▒kta,ala┼č─▒mlarda lehim ve kimyasal madde yap─▒m─▒nda, otomotiv-u├žak ve gemi end├╝strisinde,elektrik sanayiinde kullan─▒lmaktad─▒r .
http://ekutup.dpt.gov.tr/ adresindedir.
Yeterli gelmediyse , Sizin i├žin ara┼čt─▒ral─▒m bilim@marbleport.com

I.METAL─░K MADENLER