├ťye Ol
├ťye Giri┼či
Webmail | Hizmetlerimiz | Yard─▒m Konular─▒ | Faydal─▒ Linkler | ┼×ifremi Unuttum? | Yeni ├ťyelik
Marbleport'a Ho┼čgeldiniz
Anasayfam YapAna Sayfam Yap Favorilerime ekleS─▒k Kullan─▒lanlara Ekle
  Site i├ži Arama:
Do─čal Kaynaklar

KROM

KROM KROM KROM KROM

Krom:Yer kabu─čunun do─čal bile┼čenlerinden biri olan krom; metalurji,kimya ve refrakter sanayinin temel elementlerinden biridir.Krom metalinin ekonomik olarak ├╝retilebildi─či tek mineral ise kromittir. Kromit, mineralojik olarak spinel grubuna ait bir mineral olup, k├╝p sisteminde kristallenir. Teorik form├╝l├╝ FeCr2O4 olmakla birlikte, do─čada bulunan kromit mineralinin form├╝l├╝ (Mg,Fe)(Cr,Al,Fe)2O4 olarak verilmektedir.
Kromit mineralinin baz─▒ fiziksel ├Âzellikleri ┼č├Âyledir:
├ľzg├╝l a─č─▒rl─▒─č─▒ : 4.1 - 4.9 g/cm3
Sertli─či : 5.5
Rengi : Parlak siyah
Çizgi rengi : Kahverengi
Genelde manyetik ├Âzellik ta┼č─▒maz.
Kromit minerali ve krom yataklar─▒ k├Âkensel olarak ili┼čkili olduklar─▒ ultrabazik kaya├žlar i├žinde bulunurlar. Ultrabazik kayac─▒n (dunit, serpantinit) olu┼čturdu─ču hamura (gang) g├Âm├╝l├╝ kromit kristalleri krom cevherini olu┼čturmaktad─▒r. Ultrabazik hamur malzemesi i├žinde kromit kristallerinin ve/veya tanelerinin bulunu┼č yo─čunlu─ču, sergiledikleri doku ve yap─▒ ├Âzellikleri krom cevherinin masif, sa├ž─▒lm─▒┼č (dissemine), nod├╝ll├╝, orbik├╝ler, bantl─▒, masif bantl─▒ ve dissemine bantl─▒ gibi nitelendirilmelerini sa─člar. Mg, Cr, Fe, Al elementleri kromit mineralini olu┼čturan elementler olmakla birlikte, gang minerallerinden kaynaklanan silis de krom cevheri analizlerinin ayr─▒lmaz bir par├žas─▒d─▒r.
Krom cevherinin kimyasal bile┼čimi cevherin sanayideki kullan─▒m alanlar─▒n─▒ belirlemektedir. Kimyasal analizlerde SiO2, Cr2O3, Al2O3 % miktarlar─▒ ve Cr/Fe oran─▒ ├žok belirleyici olmaktad─▒r. Kromit mineralinin do─čada bilinen en y├╝ksek Cr2O3 i├žeri─či % 68dir. Krom cevherinin end├╝strideki kullan─▒m alanlar─▒na g├Âre kimyasal bile┼čimi ve fiziksel ├Âzellikleri ile ilgili s─▒n─▒rlamalar s├Âz konusudur. Teknolojik geli┼čmelere uygun olarak cevherin kimyasal bile┼čiminden kaynaklanan kullan─▒m s─▒n─▒rlamalar─▒ giderek daha esnek hale gelmektedir. Kimyasal cevher olarak tan─▒mlanan y├╝ksek demirli krom cevheri, geli┼čen teknolojiyle art─▒k metalurji sanayiinde de kullan─▒labilmektedir. Krom yataklar─▒n─▒n i├žinde bulundu─ču ultrabazik-bazik kaya├ž topluluklar─▒ k├Âken, jeolojik konum, mineraloji, doku, v.b. ├Âzellikleri y├Ân├╝yle ba┼čl─▒ca ├╝├ž tipe ayr─▒l─▒rlar:
a.Bushveld (G├╝ney Afrika), Stilwater (ABD) gibi durayl─▒ k─▒tasal b├Âlgelerde (kraton) bulunan stratiform sokulumlara ba─čl─▒ krom yataklar─▒ : B├╝y├╝k boyutlu, kilometrelerce devaml─▒l─▒k g├Âsteren tabakal─▒ yataklanmalard─▒r. Yap─▒sal olarak b├╝y├╝k bir karma┼č─▒kl─▒k sergilemezler. K├╝├ž├╝k tane boylu, d├╝zg├╝n kristal ┼čekilli, Cr/Fe oran─▒ d├╝┼č├╝k ve y├╝ksek demirli cevher i├žerirler.
b. Daha ├žok Alp da─čolu┼čum ku┼čaklar─▒ boyunca g├Âr├╝lmeleri nedeniyle Alpin tip diye an─▒lan ultrabazik-bazik kaya├ž topluluklar─▒na (ofiyolit istifi) ba─čl─▒ krom yataklar─▒ (podiform tip) : Bunlar mercek veya d├╝zensiz ┼čekilli, genelde k├╝├ž├╝k boyutlu, karma┼č─▒k yap─▒sal ili┼čkiler sergileyen yataklard─▒r. ─░ri tane boylu d├╝zensiz kristal ┼čekilli, Cr/Fe oran─▒ y├╝ksek ve y├╝ksek kromlu cevher i├žerirler.
c. ├ť├ž├╝nc├╝ tip olarak grupland─▒r─▒lan; e┼čmerkezli bir i├ž d├╝zene sahip konsantrik ultrabazikbazik kaya├ž topluluklar─▒na ba─čl─▒ krom yataklar─▒ : Bunlar─▒n bug├╝n i├žin ekonomik ├Ânem yoktur. Genellikle Alaskada g├Âr├╝len bu tip yataklardan ├╝retim yap─▒lmamaktad─▒r. Bununla birlikte ABDde, bu kromitlerin zenginle┼čtirilmesi testleri ve bunlar─▒n ekonomikli─či konusunda ├žal─▒┼čmalar yap─▒ld─▒─č─▒ bilinmektedir. Bu tip yataklar genellikle y├╝ksek demirli krom cevheri i├žerir.
Alpin tip cevherler, Cr/Fe oranlar─▒n─▒n stratiform tip cevherlere g├Âre daha y├╝ksek olmas─▒ nedeniyle 1970li y─▒llara kadar metalurji sanayiinde rakipsiz olarak kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu y├╝zden y├╝zy─▒l─▒n ilk ├╝├ž ├žeyre─činde kromit ├╝retimi daha ├žok alpin tip yataklardan yap─▒lm─▒┼čt─▒r.Cr2O3 i├žeri─či ve Cr/Fe oran─▒ d├╝┼č├╝k, FeO i├žeri─či y├╝ksek olan stratiform tip yataklardan ├╝retilen cevher ise, 1970li y─▒llara kadar genelde kimya sanayiinde kullan─▒lm─▒┼čt─▒r.Ancak Alpin tip yataklarda rezerv belirleme g├╝├žl├╝─č├╝ ve uzun vadeli ticari ba─člant─▒lar─▒n yap─▒lamamas─▒ gibi nedenler, stratiform tip yataklara ait krom cevherinin ├Âzellikle metalurji sanayiinde kullan─▒m─▒na imkan sa─člayan teknolojileri geli┼čtirmeyi zorlam─▒┼č; elde edilen olumlu sonu├žlara ba─čl─▒ olarak da bu tip yataklardan yap─▒lan krom cevheri ├╝retimi giderek artma e─čilimi g├Âstermeye ba┼člam─▒┼čt─▒r.
Rezervler
Bilinen rezervlerin %75┬ĺi G├╝ney Afrika Cumhuriyeti, %9┬ĺu Zimbabwe ve %7┬ĺsi Kazakistan┬ĺda ve ancak % 9┬ĺu di─čer 27 dolay├Ánda ├╝lkede bulunmaktad├Ár . D├╝nya krom ├╝reticisi ├╝lkeler g├Âz ├Ân├╝ne al├Ánd├Á─č├Ánda, bu ├╝├ž ├╝lke d├Á┼č├Ánda kalan ├╝lkelerde bulunan rezervlerin nispeten k├╝├ž├╝k rezervler oldu─ču bilinmektedir. Bir genelleme yapmak gerekirse; b├╝y├╝k rezervler genelde stratiform tipteki yataklarda (G├╝ney Afrika, Zimbabwe ve Finlandiya), k├╝├ž├╝k rezervler ise Alpin tip yataklarda bulunmaktad─▒r.
├ťretim Y├Ântemi ve Teknolojisi
Krom yataklar─▒, maden yata─č─▒n─▒n boyutuna ve topo─črafyaya ba─čl─▒ olarak a├ž─▒k veya yeralt─▒ i┼čletme y├Ântemleriyle i┼čletilmektedirler. Ge├žmi┼č y─▒llarda bir├žok krom yata─č─▒ a├ž─▒k i┼čletme y├Ântemiyle i┼čletilmi┼čse de g├╝n├╝m├╝zde krom yataklar─▒ b├╝y├╝k ├žo─čunlukla yeralt─▒ i┼čletme y├Ântemleriyle i┼čletilmektedir.
D├╝nyan─▒n en b├╝y├╝k iki ├╝reticisi G├╝ney Afrika ve Kazakistand─▒r. G├╝ney Afrika Cumhuriyeti
deki krom yataklar─▒n─▒n b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒ yeralt─▒ madencilik y├Ântemi ile i┼čletilmektedir. Kazakistandaki yataklar─▒n ise ├žo─čunlukla a├ž─▒k i┼čletme y├Ântemleriyle i┼čletildi─či belirtilmektedir.
A├ž─▒k i┼čletme y├Ântemiyle i┼čletilen bir krom yata─č─▒, ├Ârne─čin Bat─▒ Kef (Guleman, Elaz─▒─č) yata─č─▒ndaoldu─ču gibi a├ž─▒k i┼čletmeyle ba┼člay─▒p, bilahare yeralt─▒ i┼čletmesine d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lebilmektedir. Daha sonra i┼čletme ├žal─▒┼čmalar─▒ s─▒ras─▒nda ortaya konan maden yata─č─▒yla ilgili yeni verilere dayan─▒larak yeniden a├ž─▒k i┼čletme y├Ântemine d├Ân├╝lmesine karar verildi─či durumlar da s├Âz konusu olabilmektedir.
Krom cevheri, ocak ├ž─▒k─▒┼č─▒nda ├žo─ču halde elle se├žme, elekten ge├žirme, y─▒kama yoluyla (gang tabir edilen) silikat minerallerinin cevherin b├╝nyesinden ay─▒klanmas─▒ sonucu zenginle┼čtirilebilmektedir. Daha ileri a┼čamada jigler, spiraller, sallant─▒l─▒ masalar veya manyetik ay─▒r─▒c─▒lar y├Ântemleri ile d├╝┼č├╝k ten├Ârl├╝ cevherin b├╝nyesindeki silikat gang─▒ temizlenerek kromit mineralinin zenginle┼čmesi sa─član─▒r; di─čer bir ifadeyle konsantre kromit elde edilir.
Konsantre krom cevheri ├╝retiminde en yayg─▒n uygulama, kromit mineraliyle gang─▒ olu┼čturan olivin, piroksen ve serpantin mineralleri aras─▒ndaki yo─čunluk fark─▒ esas─▒na dayal─▒ sallant─▒l─▒ masalar y├Ântemidir. Manyetik separasyon, flotasyon ve a─č─▒r s─▒v─▒ y├Ântemleri de baz─▒ i┼čletmelerde kullan─▒lan zenginle┼čtirme y├Ântemleridir.
├ťr├╝n Standartlar─▒
Krom cevherleri ticari olarak yaln─▒zca Cr2O3 i├žeriklerine bak─▒larak s─▒n─▒fland─▒r─▒labildi─či gibi, kimyasal bile┼čimleri ve fiziksel ├Âzellikleri dikkate al─▒narak da s─▒n─▒fland─▒r─▒labilmektedir. Sadece Cr2O3 i├žeriklerine bak─▒ld─▒─č─▒nda; birinci, ikinci ve ├╝├ž├╝nc├╝ kalite ┼čeklinde s─▒n─▒fland─▒r─▒l─▒rlar.
Cr203 i├žeri─či % 40dan az olanlar (3. kalite),
Cr2O3 i├žeri─či % 40-46 aras─▒nda olanlar (2. kalite),
Cr2O3 i├žeri─či % 46dan fazla olanlar (1. kalite)
Element i├žerikleri dikkate al─▒narak kimyasal bile┼čimleri ve fiziksel ├Âzelliklerine g├Âre metalurji, kimya, refrakter ve d├Âk├╝m end├╝strilerinde kullan─▒ma uygun cevherler diye ayr─▒ca s─▒n─▒fland─▒r─▒l─▒rlar.
Krom cevherinin kimyasal bile┼čimini, kromit mineralinin kimyasal bile┼čimi ile kromitin i├žinde bulundu─ču ve genelde olivin, piroksen ve serpantin minerallerinden olu┼čan gang─▒n kimyasal bile┼čimi kontrol etmektedir. Cr, Al, Fe+3, Fe+2 ve Mg, kromit mineralinden kaynaklanan; Si, Mg,Ni ve Ca ise gangdan kaynaklanan elementlerdir.
Krom cevherinin kimyasal bile┼čimi incelenirken Cr2O3, Al2O3, Fe2O3, FeO, MgO, ve SiO2 de─čerlerinin dikkate al─▒nmas─▒ gerekir. ├ľte yandan, oran olarak az bulunmalar─▒na kar┼č─▒n Ca, P ve S i├žeriklerinin de, krom cevherinin kullan─▒m alanlar─▒n─▒ etkileyen elementler olarak ayr─▒ca incelenmesi gerekebilir.
Metalurji sanayiinde kullan─▒lan konsantre krom bile┼čimi a┼ča─č─▒daki gibidir:
Kimyasal ├Âzellikler
Cr2O3 % 46 - 48
SiO2 % 6 - 8
Al2O3 % 8 - 15
MgO % 15 - 20
CaO % 0.5 - 2
Cr/Fe 2.6-3 / 1
Fiziksel ├Âzellikler ................Boyut 0-2 mm
Paslanmaz ├želik ├╝retim teknolojisinde AOD (Argon-Oksijen-Dekarb├╝rizasyon) gibi ileri y├Ântemlerin devreye girmesi, daha d├╝┼č├╝k Cr2O3 i├žeri─či ve Cr/Fe oran─▒na sahip krom cevherlerinin nispeten daha d├╝┼č├╝k kalitede ferrokrom (y├╝ksek karbonlu ferrokrom) ├╝retilmesinde kullan─▒lmalar─▒n─▒ m├╝mk├╝n k─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu geli┼čmeler ─▒┼č─▒─č─▒nda % 40-46 Cr2O3 ten├Ârl├╝ Cr/Fe oran─▒ 1,5/1 olan krom cevherleri y├╝ksek karbonlu ferrokrom ├╝retiminde kullan─▒labilir hale gelmi┼čtir. ├ľte yandan, d├╝┼č├╝k karbonlu ferrokrom ├╝retiminde Cr2O3 ten├Âr├╝n├╝n % 46
─▒n ve Cr/Fe oran─▒n─▒n 3/1┬ĺin ├╝zerinde olmas─▒ ┼čart─▒ hala ge├žerlili─čini korumaktad─▒r.
Pelletleme ve briketleme tekniklerinin krom cevherlerine de uygulan─▒r hale gelmesi ve plazma teknolojisi, toz halindeki krom cevherlerinin ferrokrom ├╝retiminde kullan─▒lmas─▒n─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r. Metalurji sanayiinde kullan─▒lan krom cevherinin ticari bazda kimyasal ve fiziksel ├Âzellikleri ┼č├Âylece ├Âzetlenebilir:
Kimyasal ├Âzellikler .................Fiziksel ├Âzellikler
Cr2O3 % 34 - 48 ...................Par├ža boyu 0-300 mm
SiO2 % 8 - 12
Al2O3 % 8 - 15 Toz ..................(-25 mm), en fazla % 25
MgO % 16 - 22
CaO % 0,5 - 1
P+S eser
Cr/Fe 2 - 3 / 1
Refrakter sanayiinde kullan─▒lan krom cevherinin Cr2O3 ten├Âr├╝n├╝n % 30-40 aras─▒nda, Al2O3 i├žeri─činin % 25-32, Cr2O3 ve Al2O3 i├žerikleri toplam─▒n─▒n (Cr2O3+Al2O3) % 60, SiO2 oran─▒n─▒n ise % 10un alt─▒nda olmas─▒ gerekir. K─▒r─▒l─▒p elenerek ├že┼čitli boyutlara ayr─▒lan krom cevheri manyezitlekar─▒┼čt─▒r─▒ld─▒ktan sonra kullan─▒m yerine g├Âre ┼čekillendirilir ve pi┼čirilerek krom manyezit tu─člalar─▒ olu┼čturulur. Kromitin yaln─▒z ba┼č─▒na refrakter malzeme olarak kullan─▒lmas─▒ durumunda SiO2 oran─▒n─▒n % 3├╝n alt─▒nda olmas─▒ gerekir.
Refrakter sanayiinde kullan─▒lan par├ža ve konsantre krom cevherinde ticari anlamda aranan ├Âzellikler a┼ča─č─▒da verilmi┼čtir.
Ref. Par├ža : Cr2O3 % 48 ( en az )
SiO2 % 4 ( en fazla )
0-300 mm boyut
( 10 mm alt─▒) % 10-15
Ref. Konsantre: Cr2O3 % 50 ( en az )
SiO2 % 2 ( en fazla)
0,5-4 mm boyut
Alpin tip krom yataklar─▒, metalurji ve refrakter sanayiinde kullan─▒lan krom cevherinin gelenekselolarak ├╝retildi─či yataklard─▒r. Kimya sanayiinde kullan─▒lan krom cevherlerinde aranan kimyasal ├Âzellikler biraz daha esnek s─▒n─▒rlara sahipse de, metalurji sanayiinde kullan─▒lan krom cevherleri, sat─▒n al─▒┼č fiyat─▒n─▒n uygun olmas─▒ halinde, maliyeti azaltmas─▒ bak─▒m─▒ndan tercih edilebilmektedir.
Cr2O3 i├žeri─či % 42 ve daha fazla ve Cr/Fe oran─▒ 2 in alt─▒ndaki k─▒r─▒lgan veya toz cevherler kimya sanayiinin geleneksel krom cevheri olarak tan─▒mlan─▒rlar.
Stratiform tip olarak tan─▒mlanan Prekambriyen ya┼čl─▒ krom yataklar─▒n─▒n Cr2O3 i├žeri─či d├╝┼č├╝k ve FeO i├žeri─či y├╝ksek kromitleri kimya sanayiinin tipik cevheri olarak tan─▒mlanmaktad─▒r. Kimya sanayiinde kullan─▒lan krom konsantresinde ticari anlamda aranan ├Âzellikler ┼č├Âylece ├Âzetlenebilir:
Cr2O3 % 48 ( baz)
SiO2 % 6-7 ( tipik)
(Cr/Fe) 3/1 ( tipik)
0-20 mm boyut
D├Âk├╝m kumu olarak kullan─▒lan krom cevheri, refrakter sanayiinde kullan─▒lan krom cevheri olarak da nitelendirilebilir.
Bu ama├žla kullan─▒lan krom cevherinde Cr2O3 i├žeri─činin en az % 44, SiO2 i├žeri─činin en fazla %4, Fe2O3 (toplam demir) i├žeri─činin en fazla %26 ve CaO i├žeri─činin en fazla %0.5 olmas─▒ gerekir. Bu kimyasal s─▒n─▒rlamalar─▒n yan─▒s─▒ra fiziksel ├Âzellik olarak, krom cevherinin homojen tane boylu ve k├Â┼čeli olmayan d├╝zg├╝n tane ┼čekilli olmas─▒ gerekir.
T├╝ketim Alanlar─▒
Krom cevheri ba┼čl─▒ca metalurji, kimya, refrakter ve d├Âk├╝m sanayiinde kullan─▒l─▒r.
Metalurji
Metalurji sanayiinde krom cevherinin en ├Ânemli kullan─▒m alan─▒ paslanmaz ├želik yap─▒m─▒nda kullan─▒lan ferrokrom ├╝retimidir. Ferrokrom ise paslanmaz ├želik metal ve silah sanayiinin ├žok ├Ânemli bir maddesidir. Krom; ├želi─če sertlik ile k─▒r─▒lma ve darbelere kar┼č─▒ diren├ž verir, a┼č─▒nma ve oksitlenmeye kar┼č─▒ koruma sa─člar.
Bu kapsamda kromun ├že┼čitli ala┼č─▒mlar─▒ mermi, denizalt─▒, gemi, u├žak, top ve silahlarla ilgili destek sistemlerinde kullan─▒l─▒r. Paslanmaz ├želi─čin dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒n─▒n yan─▒s─▒ra, kullan─▒ld─▒─č─▒ yerlere estetik bir g├Âr├╝n├╝m kazand─▒rmas─▒; bu malzemenin son y─▒llarda otob├╝slerin ve tren vagonlar─▒n─▒n, ┼čehir i├žlerinde otob├╝s duraklar─▒n─▒n, cadde ve sokak ayd─▒nlatma sistemlerinde, binalarda merdiven korkuluklar─▒n─▒n yap─▒m─▒nda ve deniz i├ži petrol arama platformlar─▒n─▒n yap─▒m─▒nda giderek artan oranlarda kullan─▒lmas─▒n─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r. Kromun s├╝per ala┼č─▒mlar─▒ ─▒s─▒ya dayan─▒kl─▒, y├╝ksek
verimli t├╝rbin motorlar─▒n─▒n yap─▒m─▒nda kullan─▒lmaktad─▒r.
1970li y─▒llardan ba┼člayarak ferrokrom tesisleri, paslanmaz ├želik ├╝reten Japonya, Bat─▒ Avrupa ve ABD gibi sanayisi geli┼čmi┼č ├╝lkelerden krom cevherinin ├╝retildi─či ├╝lkelere kaym─▒┼čt─▒r. Di─čer bir deyi┼čle, bu ├╝lkeler krom cevheri ihtiya├žlar─▒n─▒ ferrrokrom ithali yoluyla kar┼č─▒lamakta, kendi ├╝lkelerinde ferrokrom ├╝retiminden zzakla┼čmaktad─▒rlar.
Ba─č─▒ms─▒z Devletler Toplulu─ču (BDT) ve geli┼čmekte olan ├╝lkelerdeki kromit t├╝ketimi ise, bat─▒l─▒ sanayi ├╝lkelerinden daha farkl─▒ bir durum sergilemektedir. ├ľrne─čin, BDTde ├želik yap─▒m─▒nda hala geri teknoloji (open-heart) b├╝y├╝k yer tuttu─ču (1980lerde %53) i├žin, krom cevherinin refrakter ama├žl─▒ t├╝ketimi %35 d├╝zeyindedir. 1980lerde eski SSCBdeki krom cevheri t├╝ketiminin % 45i metalurji, % 35i refrakter ve % 20si kimya sanayiinde olmu┼čtur.
T├╝ketimdeki bu da─č─▒l─▒m─▒n, bir s├╝redir devam eden reorganizasyon ├žal─▒┼čmalar─▒ nedeniyle de─či┼čmesi beklenmektedir.
Metalurji sanayiinde krom; ferrokrom, ferro-siliko-krom, krom bile┼čikleri, ekzotermik krom katk─▒lar─▒, di─čer krom ala┼č─▒mlar─▒ ve krom metali ┼čeklinde t├╝ketilir.
Son y─▒llarda metalurji sanayiinde kullan─▒lan kromun (krom demir ala┼č─▒mlar─▒ ve krom metalinin) yakla┼č─▒k % 95i ferrokrom ┼čeklinde, ferrokrom ise ba┼čl─▒ca paslanmaz ve ─▒s─▒ya diren├žli ├želik yap─▒m─▒nda t├╝ketilmektedir. Paslanmaz ├želikler %12-40 aras─▒nda krom i├žerir. Paslanmaz ├želik sanayii, ABDde krom-demir ala┼č─▒mlar─▒ ve krom metali toplam t├╝ketiminde yakla┼č─▒k % 9luk bir paya sahiptir. Bu oran d├╝zenli bir ┼čekilde art─▒┼č sergilemektedir. Krom, ├želi─če ba┼čl─▒ca y├╝ksek karbonlu ferrokrom ┼čeklinde ilave edilir. ABDde son 10 y─▒lda toplam ferrokrom t├╝ketimi i├žinde y├╝ksek karbonlu ferrokrom t├╝ketiminin pay─▒ % 71den % 91 oran─▒na y├╝kselmi┼čtir.
D├╝nyada da buna benzer olarak y├╝ksek karbonlu ferrokrom t├╝ketiminde bir art─▒┼č trendi g├Âzlenmektedir. Sanayile┼čmi┼č ├╝lkelerin ihtiyac─▒n─▒ kar┼č─▒layabilmek amac─▒yla paslanmaz ├želik ├╝retiminin %3-3,5 oran─▒nda artaca─č─▒ tahmin edilmektedir. Dolay─▒s─▒yla sanayile┼čmi┼č ├╝lkelerde de ferrokrom talebinin bundan biraz daha az bir h─▒zla artmas─▒ beklenmektedir.├ç├╝nk├╝, ├želik yap─▒m─▒ teknolojisindeki geli┼čmeler c├╝rufa kar─▒┼čma ve oksitlenme yoluyla krom kay─▒plar─▒n─▒ azaltt─▒─č─▒ndan, ferrokrom kullan─▒m─▒ gittik├že daha verimli hale gelmekte ve bu da ferrokrom t├╝ketiminin paslanmaz ├želik ├╝retiminden daha az bir h─▒zla artmas─▒na neden olmaktad─▒r. Geli┼čmekte olan ├╝lkelerde paslanmaz ├želik i├žin ferrokrom talebi 1980lerin ortas─▒ndan bu yana y─▒lda %3,5 kadar bir art─▒┼č g├Âstermi┼čtir.
Krom metali, y├╝ksek performans ala┼č─▒mlar─▒nda, Al, Ti ,Cu ala┼č─▒mlar─▒nda, ─▒s─▒ya ve elektri─če diren├žli ala┼č─▒mlarda kullan─▒lmaktad─▒r. D├╝nyan─▒n en b├╝y├╝k krom metali t├╝keticisi ABDdir. Uzay sanayiinde ├Ânder olmas─▒ nedeniyle bat─▒ d├╝nyas─▒n─▒n krom metali t├╝ketiminin % 55-60─▒n─▒ bu ├╝lke t├╝ketir. Uzay sanayiinde h─▒zl─▒ bir geli┼čme beklenmekle birlikte, bu alanda kullan─▒lan y├╝ksek performans ala┼č─▒mlar─▒nda krom metali t├╝ketiminin y├╝ksek h─▒zla artmas─▒ pek muhtemel g├Âr├╝lmemektedir. Zira geleneksel nikel esasl─▒ s├╝per ala┼č─▒mlar yerine, uzay sanayiinde seramikler ve kompozit materyallerin kullan─▒m─▒na gidilmektedir. Bu nedenle krom metali kullan─▒m─▒nda potansiyel geli┼čme alan─▒ uzay sanayii d─▒┼č─▒ndad─▒r.
Di─čer yandan krom ala┼č─▒mlar─▒nda, ala┼č─▒m─▒n ├Âzelli─čini bozmadan kullan─▒lan krom miktar─▒n─▒n azalt─▒lmas─▒ konusunda ara┼čt─▒rmalar ve krom i├žeren malzemelerin yeniden kullan─▒lmalar─▒na (recycling) y├Ânelik y├Ântem geli┼čtirme ├žal─▒┼čmalar─▒ yap─▒lmaktad─▒r.
Kimya
├ço─ču krom kimyasallar─▒, kimyasal kalitedeki krom cevherinden do─črudan elde edilen sodyum bikromattan ├╝retilir. Sodyum bikromat, kromik anhidrit ve krom oksit en yayg─▒n kullan─▒lan krom kimyasallar─▒d─▒r. Ticari olarak ├╝retilen di─čer tali bile┼čikler, kur┼čun kromat, bazik krom s├╝lfat, sodyum kromat, potasyum bikromat, potasyum ├žinko kromat ve amonyum bikromatt─▒r.
Krom kimyasallar─▒ paslanmay─▒ ├Ânleyici ├Âzellikleri nedeniyle u├žak ve gemi sanayiinde yayg─▒n olarak; kimya end├╝strisinde de sodyum bikromat, kromik asit ve boya hammaddesi yap─▒m─▒nda kullan─▒lmaktad─▒r. Krom kimyasallar─▒; metal kaplama, deri tabaklama, boya maddeleri (pigment), seramikler, parlat─▒c─▒ gere├žler, kataliz├Âr, boyalar, konserve kutulama (canning agents), su i┼čleme,temizleme (water treatment), sondaj ├žamuru ve di─čer bir├žok alanda t├╝ketilir.
Krom kimyasallar─▒n─▒n t├╝ketim deseni (pattern) ├╝lkeden ├╝lkeye ve zamanla de─či┼čiklik g├Âstermektedir. S├Âzgeli┼či Japonyada metal kaplama krom kimyasallar─▒ i├žin en b├╝y├╝k pazard─▒r (1986da toplam i├ž talebin %41i). Japonyada otomobillerin zanelleri, ├žamurluklar gibi d─▒┼č par├žalar─▒nda so─čuk haddelenmi┼č levhalar yerine giderek artan ┼čekilde bikromat katman─▒yla boyanm─▒┼č elektrogalvenize ├želik levhalar kullan─▒lmaktad─▒r. Bunun tersine metal kaplama, krom kimyasallar─▒ i├žin ABDde daralan bir pazard─▒r. Bu geli┼čme esas olarak otomobillerde krom kaplama yerine, daha ├žok siyah plastik d─▒┼č g├Âvdeler kullan─▒lmas─▒n─▒n bir sonucudur.
Boya maddesi (pigmentler) ve deri tabaklama hem ABD, hem de Japonyada krom kimyasallar─▒ i├žin daralan pazarlard─▒r. Gerek zehirleyici kur┼čun esasl─▒ boya maddelerinin kullan─▒m─▒n─▒n yasalarla giderek artan bir ┼čekilde k─▒s─▒tlanmas─▒, gerekse organik boya maddelerinin rekabeti, boya maddelerinde sodyum bikromat kullan─▒m─▒n─▒ azaltmaktad─▒r. Deri tabaklamada krom kimyasallar─▒ t├╝ketiminin geli┼čmi┼č ├╝lkelerde azalmas─▒n─▒n nedeni, 1980lerden sonra bu ├╝lkelerin t├╝ketimlerini daha ucuz tabaklanm─▒┼č deri ithalat─▒yla kar┼č─▒lama e─čilimidir. Deri tabaklamada krom kimyasallar─▒ t├╝ketiminde art─▒┼č Brezilya, ├çin, Hindistan ve G├╝ney Kore gibi geli┼čmekte olan ├╝lkelerle s─▒n─▒rl─▒d─▒r.
Sanayile┼čmi┼č ├╝lkelerde krom kimyasallar─▒ t├╝ketiminde art─▒┼č olan ba┼čl─▒ca alan a─ča├ž malzemeleri ├ž├╝r├╝mesini ├Ânleyici maddeler (wood preservatives) imalidir. ABDde ├ževresel k─▒s─▒tlamalar bu alanda geleneksel maddelerin kullan─▒m─▒n─▒ s─▒n─▒rland─▒rmaktad─▒r. ABDde 1980lerin sonlar─▒nda a─ča├ž ├ž├╝r├╝me ├Ânleyicileri imalinde krom kimyasallar─▒ t├╝ketimindeki y─▒ll─▒k art─▒┼č h─▒z─▒ %10 olmu┼čtur.
Refrakter
Refrakter ├Âzellikteki krom cevheri, ├želik ├╝retiminde y├╝ksek f─▒r─▒nlarda yayg─▒n olarak kullan─▒lmaktad─▒r. Y├╝ksek f─▒r─▒n y├Ântemiyle ├želik ├╝retiminin azalmas─▒, kromun refrakter ama├žl─▒ kullan─▒m─▒n─▒ da olumsuz y├Ânde etkilemi┼čtir. Krom cevherinin metalurji, kimya, refrakter ve d├Âk├╝m sanayiinde kullan─▒mlar─▒ ve bu alanlara g├Âre t├╝ketim oranlar─▒ ayr─▒nt─▒l─▒ olarak sadece Japonya, Fransa ve ABD i├žin bilinmektedir. ABDde y─▒ldan y─▒la b├╝y├╝k de─či┼čiklik g├Âstermekle birlikte, son y─▒llar─▒n ortalamas─▒na g├Âre toplam krom cevherinin % 79u metalurji sanayii, % 13├╝ kimya sanayii ve % 8i refrakter sanayiinde kullan─▒lm─▒┼čt─▒r.
Kromun refrakter sanayiindeki kullan─▒m─▒nda, ABDdeki ├želik ├╝retimi teknolojisindeki geli┼čmeler sonucu, 1980lerden itibaren bir azalma g├Âzlenmektedir. ├ľrne─čin 1980lerin ortalar─▒nda refrakter kromit t├╝ketimi ortalama %17 iken, g├╝n├╝m├╝zde %8 d├╝zeyine d├╝┼čm├╝┼čt├╝r. Bu de─či┼čimin sebebi ise, ABD ├želik ├╝retiminde "Open heart" a├ž─▒k ocak y├Ânteminden AOD (Argon-Oksijen-Dekarburizasyon) y├Ântemine ge├žilmesi sonucu, magnezyum-krom refrakterlerinin yerini magnezyum karbon (Mg-Carbon) refrakterlerinin almas─▒d─▒r.
T├╝rkiye┬ĺde Durum
D├╝nyadaki say─▒l─▒ krom ├╝reticisi ├╝lkeler aras─▒nda yeralan T├╝rkiye ham cevher, ferrokrom ve krom kimyasallar─▒ d─▒┼čsat─▒m─▒ndan ├Ânemli d├Âviz geliri sa─člamaktad─▒r. Son y─▒llarda metalurji ,kimya ve refrakter sanayiinin krom cevheri talebi 450 000 tona ula┼čm─▒┼čt─▒r. Ham cevherin i├ž piyasadaki artan t├╝ketiminin yan─▒ s─▒ra ├Ânemli miktarda par├ža ve konsantre cevher d─▒┼čsat─▒m─▒ da yap─▒lmaktad─▒r.
Buna kar┼č─▒l─▒k Alpin tip krom yataklar─▒ olarak adland─▒r─▒lan ├╝lkemiz krom yataklar─▒n─▒n d├╝zensizlikleri nedeniyle , bilinen rezervler y─▒ll─▒k ├╝retime g├Âre yetersiz kalmaktad─▒rlar. Gerek yerli sanayinin hammadde g├╝venli─čini sa─člamak ve gerekse artan d─▒┼č talebi kar┼č─▒lamak i├žin,bir yandan bilinen yataklar─▒n rezervlerinin geli┼čtirilmesi, bir yandan da yeni cevher potansiyelleri bulmak amac─▒yla yeni sahalar─▒n aranmas─▒ b├╝y├╝k ├Ânem ta┼č─▒maktad─▒r.
├ťr├╝n├╝n T├╝rkiyede Bulunu┼č ┼×ekilleri
Krom yataklar─▒n─▒n i├žinde bulundu─ču peridotit genel ad─▒yla an─▒lan ultrabazik kaya├žlar T├╝rkiyede geni┼č alanlar kaplarlar. Peridotitler, ofiyolit toplulu─čuna ait kaya├žlar olup Alp orojen ku┼ča─č─▒ boyunca yerle┼čmi┼člerdir. T├╝rkiyede bulunan peridotitler ve bunlar i├žinde bulunan krom yataklar─▒ Alpin tip (podiform tip) olarak s─▒n─▒fland─▒r─▒lm─▒┼člard─▒r. Alpin tip krom yataklar─▒n─▒n sergiledikleri karma┼č─▒k yap─▒ ili┼čkileri, doku ├Âzellikleri ve nispeten k├╝├ž├╝k boyutlu olu┼člar─▒ bunlar─▒n belirgin ├Âzellikleridir.
Krom yataklar─▒ genelde mercek, bant veya d├╝zensiz ┼čekilli k├╝tlelerden olu┼čmaktad─▒r. Kromitit k├╝tlelerinin boyu birka├ž santimetreden, 100 myi ge├žen uzunlu─ča kadar ula┼čabilmekteyse de genelde bu uzunluk 4-5 m kadard─▒r. Kal─▒nl─▒klar─▒n─▒n ise baz─▒ hallerde 5 myi ge├žebildi─či biliniyorsa da bu de─čer genelde 2-3 m kadard─▒r.
Alpin tip krom yataklar─▒ rezervlerinin boyutu y├Ân├╝yle stratiform tip yataklardan ├žok k├╝├ž├╝kt├╝rler. Rezervleri bir milyon tonu ge├žen Alpin tip kromitit k├╝tlelerinin say─▒s─▒ s─▒n─▒rl─▒d─▒r. Alpin tip krom yataklar─▒nda kromititin Cr203 ten├Âr├╝ stratiform tiptekilere g├Âre daha geni┼č bir aral─▒kta de─či┼čmekte, buna kar┼č─▒l─▒k FeO (toplam demir) i├žeri─či fazla de─či┼čiklik g├Âstermemektedir. Bu t├╝r yataklardan ├╝retilen krom cevheri genel olarak metalurji ve refrakter sanayilerinde kullan─▒lmaktad─▒r.T├╝rkiyede krom yataklar─▒ belirgin bir da─č─▒l─▒m d├╝zeni g├Âstermeksizin ultrabazik kaya├žlar i├žinde ├╝lke geneline yay─▒lm─▒┼č durumdad─▒r. T├╝rkiyede 800 kadar tek veya grup halinde krom yata─č─▒ ve krom cevheri zuhuru bilinmektedir.
Co─čraf├« y├Ânden krom yataklar─▒n─▒n da─č─▒l─▒m─▒n─▒ 6 b├Âlgede toplamak m├╝mk├╝nd├╝r. Bunlar nisp├« ├Ânem s─▒ras─▒na g├Âre ┼č├Âyle verilebilir :
1- Guleman (Elaz─▒─č) y├Âresi
2- Fethiye-K├Âyce─čiz-Denizli y├Âresi
3- Bursa-K├╝tahya-Eski┼čehir y├Âresi
4- Mersin-Karsant─▒-P─▒narba┼č─▒ y├Âresi
5- Erzincan-Kopda─č y├Âresi
6- ─░skenderun-Kahramanmara┼č y├Âresi
Bu alt─▒ b├Âlgenin d─▒┼č─▒nda da da─č─▒n─▒k baz─▒ krom yataklar─▒n─▒n bulundu─ču bilinmektedir.D├╝nyada ilk krom cevheri ├╝retimi 1797 y─▒l─▒nda Ural┬ĺlarda yap─▒lm─▒┼čt─▒r. T├╝rkiyede krom cevherinin ilk kez 1848 y─▒l─▒nda Harmanc─▒k (Bursa) y├Âresinde bulundu─ču bilinmektedir. Krom cevherinin bulunu┼čuyla birlikte T├╝rkiye d├╝nya krom pazarlar─▒nda ├Ânemli bir yere sahip olagelmi┼čtir. T├╝rkiye in ├╝retimi baz─▒ y─▒llar d├╝nya s─▒ralamas─▒nda ilk s─▒ray─▒ alm─▒┼čsa da, genellikle 3.ve 6.s─▒ralar aras─▒ndaki yerini devaml─▒ korumu┼čtur. 1924 y─▒l─▒ndan ├Ânce yap─▒lm─▒┼č ├╝retimle ilgili kay─▒tlar bilinmemekle birlikte, bu y─▒llardaki ├žok d├╝┼č├╝k ├╝retim d├╝zeyi dikkate al─▒narak, ba┼člang─▒c─▒ndan bu g├╝ne kadar T├╝rkiyede 45 milyon ton kadar krom cevheri ├╝retildi─či tahmin edilmektedir
T├╝rkiyede krom cevheri, ferrokrom ve krom kimyasallar─▒ ├╝retimi a─č─▒rl─▒kla ihracata y├Ânelik olarak yap─▒lmaktad─▒r. Bu nedenle krom madencili─či d─▒┼č pazarlarda olu┼čan fiyat dalgalanmalar─▒ndan b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de etkilenmektedir. Pazar ko┼čullar─▒n─▒n elveri┼čli olmad─▒─č─▒ y─▒llarda ├╝retim d├╝┼čmekte, fiyatlar─▒n uygun oldu─ču y─▒llarda ise artmaktad─▒r. ├ťretim 1995 y─▒l─▒nda 2 080 043 tona kadar ula┼čm─▒┼č olmakla birlikte, T├╝rkiye de son 25 y─▒l─▒n ortalamas─▒ bir milyon ton kadar olmu┼čtur.
T├╝rkiye krom yataklar─▒ ile ilgili rezerv bilgilerinin ├žok s─▒n─▒rl─▒ olmas─▒na kar┼č─▒n, T├╝rkiye pazar ko┼čullar─▒n─▒n uygun oldu─ču durumlarda, bug├╝ne kadar talebi kar┼č─▒lamakta pek s─▒k─▒nt─▒ ├žekmemi┼čtir. T├╝rkiye krom cevheri ├╝retim miktarlar─▒ ileriki b├Âl├╝mlerde verilmi┼čtir. ├ťretilen d├╝┼č├╝k ten├Ârl├╝ krom cevherleri ├╝lkenin ├že┼čitli kesimlerinde kurulu bulunan konsantre tesislerinde zenginle┼čtirildikten sonra pazarlanmaktad─▒r. Krom cevheri fiyatlar─▒ d├╝nya arz-talep dengesine g├Âre olu┼čmakta olup, ferrokrom al─▒┼č fiyat─▒na g├Âre krom cevheri fiyatlar─▒ hesaplanmaktad─▒r.
Rezervler
T├╝rkiyede krom madencili─či Osmanl─▒lar d├Âneminde ba┼člam─▒┼č olmakla birlikte, MTA ve Etibank─▒n kurulu┼čundan ├Ânceki d├Âneme ait krom madencili─čiyle ilgili pek d├Âk├╝man bulunmamaktad─▒r.
Eski d├Âneme ait i┼čletme kal─▒nt─▒lar─▒ndan, i┼čletmelerin k─▒y─▒ ┼čeridine yak─▒n ve b├╝y├╝k mostralar─▒n oldu─ču yerlerde a├ž─▒k i┼čletmeler ┼čeklinde, krom aramac─▒l─▒─č─▒n─▒n da istenilen niteliklere sahip mostralar bulunmas─▒ amac─▒yla yap─▒ld─▒─č─▒ anla┼č─▒lmaktad─▒r. Bu d├Âneme ait krom aramac─▒l─▒─č─▒, y├╝zeyde belirgin mostras─▒ olan kromit olu┼čuklar─▒na rastlama ve onlar─▒ tan─▒ma ┼čeklinde tarif edilebilmektedir.
1970li y─▒llara kadar krom arama ├žal─▒┼čmalar─▒na, i┼čletilebilir boyutlarda krom mostras─▒ bulma ├žabas─▒na indirgenmi┼č bir aramac─▒l─▒k anlay─▒┼č─▒ hakim olmu┼čtur. Bu ┼čekildeki bir aramac─▒l─▒k jeolojinin pek yard─▒m─▒ olmaks─▒z─▒n da y├╝r├╝t├╝lebilmi┼čtir. Bu d├Ânemde madencilik ├ževrelerine, krom yataklar─▒nda jeoloji kontrol├╝n├╝n bulunmad─▒─č─▒, "maden kazman─▒n ucundad─▒r" g├Âr├╝┼č├╝ hakim olmu┼čtur.├çetin arama sorunlar─▒ her ne kadar krom yataklar─▒nda jeoloji kontrol├╝n├╝n olmad─▒─č─▒ kan─▒s─▒n─▒ uyand─▒rm─▒┼čsa da, ger├žekte krom aramac─▒l─▒─č─▒n─▒ y├Ânlendirebilecek ba┼čl─▒ca ipu├žlar─▒ jeoloji verileridir. Kromitit mercekleri, i├žinde bulunduklar─▒ peridotitlerin i├ž yap─▒ d├╝zeni ile belirli bir ili┼čkiye sahiptirler; i├ž yap─▒n─▒n incelenmesiyle cevher merceklerinin konum ve duru┼člar─▒ ayd─▒nlat─▒labilmektedir.
Krom yataklar─▒n─▒n aranmas─▒nda peridotitlerin alt birimlere ayr─▒larak haritalanmas─▒, bu birimler aras─▒ndaki s─▒n─▒r ili┼čkileri, bile┼čimsel katmanlanma, yapraklanma, mineral ├žizgiselli─či, faylanma, k─▒vr─▒mlanma gibi yap─▒sal unsurlar yard─▒m─▒yla i├ž yap─▒n─▒n a├ž─▒kl─▒─ča kavu┼čturulmas─▒ arama ├žal─▒┼čmalar─▒na sa─člam ve gerekli bir temel olu┼čturmaktad─▒r. B├Âylece mostra veren ya da yeralt─▒nda izlenmi┼č bulunan merceklerden hareketle, krom yataklar─▒ do─črultu ve e─čim y├Ânlerinde geli┼čtirilebilmekte; mostras─▒ olmayan gizli kromitit merceklerinin nerelerde olabilece─či saptanabilmektedir.
S├╝rd├╝r├╝len yo─čun madencilik ├žal─▒┼čmalar─▒ sonucu T├╝rkiyede 1950lerden sonra mostra madencili─či ile ├╝retilebilecek yatak say─▒s─▒ giderek azalm─▒┼č, kolay bulunabilen yataklar bulunmu┼č ve i┼čletilmi┼člerdir. Ge├žmi┼čten bug├╝ne kadar ├╝retilen bu krom cevherlerinin b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝n├╝n bulunu┼č ve i┼čletili┼činin nispeten kolay yataklardan yap─▒ld─▒─č─▒ g├Âz├Ân├╝ne al─▒nd─▒─č─▒nda, g├╝n├╝m├╝zde sistemli arama ├žal─▒┼čmalar─▒ olmaks─▒z─▒n yeni rezervler bulman─▒n ve yata─č─▒n jeolojisini iyi bilmeden, ge├žmi┼če k─▒yasla daha g├╝├ž ko┼čullar alt─▒nda ger├žekle┼čtirilebilen i┼čletme ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ s├╝rd├╝rebilmenin giderek g├╝├žle┼čti─či bir a┼čamaya gelinmi┼čtir.
Alpin tip krom yataklar─▒ gibi genelde nispeten k├╝├ž├╝k boyutlu, yap─▒sal karma┼č─▒kl─▒klar i├žeren maden yataklar─▒nda, maden yata─č─▒ ile ilgili bilinmeyenlerin tamam─▒n─▒n ba┼člang─▒├žtaki arama ├žal─▒┼čmalar─▒ s─▒ras─▒nda a├ž─▒kl─▒─ča kavu┼čturulmas─▒ m├╝mk├╝n de─čildir; m├╝mk├╝n olsa bile ├žo─ču halde ekonomik de─čildir. Bu nedenle krom yataklar─▒nda ilk a┼čamada maden yata─č─▒n─▒n i┼čletilebilmesi i├žin gerekli asgari rezervin saptanmas─▒ s├Âz konusudur. Bu a┼čamadan sonra i┼čletme ve arama ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n ba┼čaba┼č s├╝rd├╝r├╝lmesi en ge├žerli uygulama olarak g├Âr├╝lmektedir.
Maden i┼čletmecili─či dinamik bir yap─▒ya sahiptir. ─░┼čletme faaliyetleri s─▒ras─▒nda gerek yeralt─▒nda ve gerekse yer├╝st├╝nde, i┼čletmenin boyutuyla orant─▒l─▒ olarak belli bir zaman dilimi i├žinde ├žok miktarda malzeme yer de─či┼čtirmektedir.
Her kaz─▒lan yer, maden yata─č─▒yla ilgili anlaml─▒ yeni jeoloji verilerinin ortaya ├ž─▒kabilece─či bir mostrad─▒r. Her kaz─▒ sonucu ortaya ├ž─▒kan bu veriler, i┼čletmenin dinamik yap─▒s─▒ nedeniyle bir sonraki kaz─▒ i┼člemleriyle tahrip edilmekte veya ├╝zerleri ├Ârt├╝lerek izlenemez hale gelmektedir. Bu jeoloji verilerinin tahrip edilmeden incelenip, tekni─čine uygun olarak haritalanmas─▒, yorumlanmas─▒ ve bunun i┼čletme faaliyetleriyle ba┼čaba┼č s├╝rd├╝r├╝lerek ya┼čayan jeoloji haritalar─▒n─▒n yap─▒lmas─▒ madencilik ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n en vazge├žilmez gere─čidir.
Ya┼čayan, di─čer bir deyi┼čle en yeni verileri i├žeren maden jeoloji haritalar─▒, bilinenden hareketle bilinmeyeni bulma, rezervi geli┼čtirme ve i┼čletme ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ y├Ânlendirme konular─▒nda elalt─▒nda bulunmas─▒ ve devaml─▒ yorumlanmas─▒ gereken bilimsel temele dayal─▒ teknik dok├╝manlard─▒r.
T├╝rkiyede madencilik ├žal─▒┼čmalar─▒nda maden jeoloji haritalar─▒n─▒n yap─▒m─▒ genelde ihmal edilmekte, ├žo─ču halde de i┼člevleri "imalat planlar─▒" ile kar─▒┼čt─▒r─▒lmaktad─▒r. Krom madencili─činde i┼čletmeleri s├╝rd├╝rebilmek, yeni yataklar bulabilmek ve ├╝retim faaliyetlerini planlayabilmek i├žin tekni─čine uygun yap─▒lm─▒┼č yer├╝st├╝ ve yeralt─▒ maden jeoloji haritalar─▒ olmas─▒, ko┼čullar─▒n getirdi─či bir zorunluluktur.
Alpin tip krom yataklar─▒ gibi genelde kal─▒nl─▒─č─▒ ve devaml─▒l─▒─č─▒ s─▒n─▒rl─▒, d├╝zensiz ┼čekilli ve nispeten k├╝├ž├╝k yataklarda standartlara uygun rezerv hesaplamalar─▒ yapabilmek ├žok ayr─▒nt─▒l─▒ maden jeoloji et├╝tlerini, sondajl─▒ ve galerili arama ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ gerektirmektedir. Bu tarz ├žal─▒┼čmalar T├╝rkiyede ├žok az krom yata─č─▒nda yap─▒lm─▒┼čt─▒r.
Bu nedenle, T├╝rkiye┬ĺdeki krom yataklar─▒ i├žin verilen rezerv rakamlar─▒, rezerv standartlar─▒na uymamaktad─▒r. Bu tip yataklarda, i┼čin ba┼člang─▒c─▒nda standartlara uygun rezerv hesaplama ├žal─▒┼čmalar─▒ yap─▒lmas─▒ halinde madencilik ├žal─▒┼čmalar─▒ astar─▒ y├╝z├╝nden pahal─▒ bir uygulamaya d├Ân├╝┼čebilecek ├Âzellikler ta┼č─▒maktad─▒r. D├╝nya podiform krom rezervleri i├žin verilen de─čerler de benzer ┼čekilde hesaplanm─▒┼č olup, g├╝venilirlik y├Ân├╝yle ayn─▒ kayg─▒lar bunlar i├žin de ge├žerlidir. ├ľte yandan, d├╝nya krom cevheri rezerv tablolar─▒nda verilen ve ba─č─▒ms─▒z kaynaklarca do─črulanmayan baz─▒ rezerv rakamlar─▒n─▒n, piyasay─▒ kendi lehlerine etkileme amac─▒na y├Ânelik abart─▒l─▒ rakamlar oldu─ču sezilmektedir.
Alpin tip krom yataklar─▒nda krom cevherini olu┼čturan kromit kristallerinin genelde Cr oran─▒ y├╝ksek ve Fe oran─▒ d├╝┼č├╝kt├╝r. Bu ├Âzellikteki kromit kristallerinin toplan─▒m─▒yla olu┼čan masif cevherler metalurji sanayiinde ├žok yayg─▒n olarak kullan─▒lmaktad─▒r. T├╝rkiye in bug├╝ne kadar toplam krom cevheri ├╝retiminde y├╝ksek ten├Ârl├╝ masif cevherler ├Ânemli bir b├Âl├╝m├╝ olu┼čturmu┼čtur. Y├╝ksek ten├Ârl├╝, bilinen krom cevheri rezervlerinin azalmas─▒, y├╝ksek ten├Ârl├╝ yeni yataklar bulmada kar┼č─▒la┼č─▒lan zorluklar ve pazar ko┼čullar─▒n─▒n elveri┼čli olmas─▒ nedeniyle, d├╝┼č├╝k ten├Ârl├╝ ve kolay i┼čletilebilecek krom yataklar─▒n─▒n i┼čletilmeleri giderek daha fazla m├╝mk├╝n hale gelmektedir.
Bir zamanlar % 45 Cr2O3 ten├Âr├╝n alt─▒ndaki krom cevheri i┼čletilemezken, bug├╝n uygun pazar ko┼čullar─▒ nedeniyle %8-9 Cr2O3 ten├Ârl├╝ kromititlerin i┼čletildi─či bilinmektedir. D├╝┼č├╝k ten├Ârl├╝ kromititler zenginle┼čtirme tesislerinde k─▒r─▒l─▒p ├Â─č├╝t├╝ld├╝kten sonra zenginle┼čtirilmekte ve ard─▒ndan pazarlanmaktad─▒r.
MTA ─▒n ├žal─▒┼čmalar─▒ sonucu ortaya konan K─▒z─▒ly├╝ksek-Yataard─▒├ž (Alada─č,Adana) sahas─▒ndaki d├╝┼č├╝k ten├Ârl├╝ kromitit olu┼čumlar─▒, porfiri bak─▒r yataklar─▒ndaki i┼čletmecilik benzeri bir madencili─či krom yataklar─▒ i├žin de tart─▒┼č─▒lan bir konu haline getirmi┼čtir.
Alada─č (Karsant─▒)da MTA ─▒n ├žal─▒┼čmalar─▒na konu olan sahada %5,38 Cr2O3 ten├Ârl├╝ 92 milyon ton kromitit rezervi saptanm─▒┼čt─▒r. Kom┼ču sahalardaki kromitit olu┼čumlar─▒yla beraber bu rezervin 400 milyon tona ula┼čmas─▒ beklenmektedir. Nitekim, Etibank taraf─▒ndan devral─▒nan Alada─č sahas─▒nda yap─▒lan ek ├žal─▒┼čmalarla, gerek ten├Âr ve gerekse rezerv de─čerlerinde olumlu geli┼čmeler s├Âzkonusu olmu┼čtur. Etibank─▒n yapm─▒┼č oldu─ču ├žal─▒┼čmalar sonucunda Alada─č yata─č─▒n─▒n ortalama ten├Âr├╝ %5,60 Cr2O3e y├╝kselmi┼č ve rezervi 144.1 milyon tonu g├Âr├╝n├╝r, 22 milyon tonu muhtemel ve 32 milyon tonu m├╝mk├╝n olmak ├╝zere toplam 198.1 milyon tona ula┼čm─▒┼čt─▒r.
D├╝┼č├╝k ten├Ârl├╝ Alada─č kromitit olu┼čumlar─▒, T├╝rkiyede bug├╝ne kadar s├╝rd├╝r├╝legelen madencilik uygulamalar─▒yla i┼čletilebilecek bir yatak de─čildir. D├╝┼č├╝k ten├Ârl├╝, b├╝y├╝k rezervli yataklar─▒n i┼čletilmesi uygulamas─▒ T├╝rkiyede bug├╝ne kadar hi├ž yap─▒lmad─▒─č─▒ndan bu konuda bir gelenek ve tecr├╝be birikimi olmam─▒┼čt─▒r.
├ťretim
T├╝rkiye in ba┼člang─▒c─▒ndan g├╝n├╝m├╝ze krom cevheri ├╝retimi 45 milyon ton olarak hesap edilmektedir. Son 25 y─▒l─▒n ortalama krom cevheri ├╝retimi bir milyon ton/y─▒l olarak ger├žekle┼čmi┼čtir├ťretim 1995 y─▒l─▒nda 2 080 043 ton ile en ├╝st seviyeye ula┼čm─▒┼čt─▒r. Son y─▒llardaki ├╝retim rakamlar─▒yla T├╝rkiye, d├╝nya krom cevheri ├╝retiminde G├╝ney Afrika┬ĺn─▒n ard─▒ndan ikinci s─▒rada yer almaktad─▒r.
T├╝rkiye in krom cevheri ├╝retimi, d├╝nya pazarlar─▒nda olu┼čan fiyat durumuyla ba─člant─▒l─▒ olarak artma veya azalma g├Âstermektedir. Ge├žmi┼č d├Ânemler incelendi─činde krom pazarlar─▒ndaki ini┼č ve ├ž─▒k─▒┼člar genelde 5er y─▒ll─▒k d├Ânemler sergilemektedir. Di─čer bir deyi┼čle, 5 y─▒ll─▒k iyi pazar ko┼čullar─▒n─▒ 5 y─▒ll─▒k k├Ât├╝ pazar ko┼čullar─▒ izleyegelmi┼čtir. 1991, 1992, 1993 k├Ât├╝ pazar ko┼čullar─▒n─▒n ya┼čand─▒─č─▒ bir d├Ânem olarak nitelendirilmekte ise de son 10 y─▒lda tuvenan cevher ├╝retiminde genel bir art─▒┼č g├Âzlenmektedir T├╝rkiyede krom madencili─či bir kamu kurulu┼ču olan Eti Holding A.┼×. (Etibank) ve ├Âzel sekt├Âr kurulu┼člar─▒ taraf─▒ndan yap─▒lmaktad─▒r . ├ľzel sekt├Âr├╝n krom cevheri ├╝retimi Eti Holding┬ĺin ├╝retiminden fazlad─▒r. 1992-1998 y─▒llar─▒ aras─▒ndaki d├Ânemde Eti Holdingin krom cevheri ├╝retimi T├╝rkiye toplam ├╝retiminin %36 kadar─▒n─▒ olu┼čturmu┼č, ├Âzel sekt├Âr├╝n pay─▒ ise %64 olmu┼čtur. Krom madencili─či yapan b├╝y├╝k kurulu┼člar yan─▒nda, ┼čirketle┼čmemi┼č baz─▒ k├╝├ž├╝k ├╝reticilerin de krom madencili─či yapt─▒klar─▒ bilinmektedir. Bu ┼čah─▒slar─▒n toplam krom ├╝retimleri pazar ko┼čullar─▒n─▒n iyi oldu─ču d├Ânemlerde 100 000 ton/y─▒l kadar olabilmektedir.
Cevher yata─č─▒n─▒ olu┼čturan kromitit merceklerinin da─č─▒l─▒m─▒ndaki d├╝zensizliklere ve boyutlar─▒ndaki de─či┼čkenliklere ek olarak, krom yata─č─▒n─▒ tan─▒mlayan ve geometrisini ortaya koyan et├╝tlerin ├žo─ču yatakta yap─▒lmam─▒┼č olmas─▒, yap─▒lanlar─▒n ├žo─čunda ise yata─č─▒n uygun olmay─▒┼č─▒ nedeniyle T├╝rk krom madencili─činde mekanizasyon olay─▒ s─▒n─▒rl─▒ kalm─▒┼čt─▒r. Bu nedenle madencilik ├žal─▒┼čmalar─▒ genellikle emek yo─čun nitelikli olagelmi┼čtir. Mekanizasyona bir ├Ârnek olarak Tavas (Denizli) ve Kavak (Mihal─▒├ž├ž─▒k, Eski┼čehir) y├Ârelerinde T├╝rk Maadin ┼×irketine ait krom ocaklar─▒nda geometrisi belirlenmi┼č kromitit merceklerinin i┼čletilmesinde kullan─▒lan L H D (Y├╝kleme- Ta┼č─▒ma- Bo┼čaltma) makinas─▒n─▒n zaman ve i┼čg├╝c├╝ ekonomisi sa─člad─▒─č─▒, verimlili─či ve ├╝retimi artt─▒rd─▒─č─▒ belirtilmektedir. Raylar ├╝st├╝nde insan g├╝c├╝yle bir tonluk vagonlar hareket ettirildi─či gibi ge├žmi┼čte Ege Metal End├╝stri A┼× taraf─▒ndan Orhaneli i┼čletmesinde kullan─▒lan trakt├Ârle 50-60 ton cevher bir seferde d─▒┼čar─▒ al─▒nabilmektedir. Desandrelerde ve kuyularda ise s─▒n─▒rl─▒ mekanizasyon olarak vin├žler ve kafesler kullan─▒lmaktad─▒r.
A├ž─▒k i┼čletmelerin boyutuyla ba─člant─▒l─▒ olarak, i┼čletmelerde ├žal─▒┼čmalar el arabas─▒ndan y├╝kleyicilere ve de─či┼čik tonajl─▒ kamyonlara kadar ├že┼čitlilik g├Âstermektedir. Krom yata─č─▒n─▒ olu┼čturan kromitit bant ve merceklerinin boyutlar─▒ ve devaml─▒l─▒klar─▒yla ba─člant─▒l─▒ olarak ├že┼čitli yeralt─▒ madencili─či ├╝retim metotlar─▒ uygulanmaktad─▒r. Ramble (cut and fill) metodu en yayg─▒n uygulanan ├╝retim metodu olmakla birlikte, kromitit bant ve merceklerinin kal─▒n ve devaml─▒l─▒klar─▒n─▒n fazla oldu─ču kesimlerde genelde oda-topuk (room and pillars) y├Ântemi uygulanmaktad─▒r. ├çama┼č─▒rl─▒k (Mihal─▒├žc─▒k, Eski┼čehir) madeninde suni tavanl─▒ dilimleme (top slicing with artificial roof) y├Ânteminin uygulanmaya ba┼čland─▒─č─▒ bilinmektedir.
Krom cevheri ocak ├ž─▒k─▒┼č─▒nda elle ay─▒klama, eleme ve y─▒kama yoluyla zenginle┼čtirilir. D├╝┼č├╝k ten├Ârl├╝ krom cevheri k─▒r─▒larak belli bir tane boyutuna k├╝├ž├╝lt├╝ld├╝kten sonra jigler, sallant─▒l─▒ masalar ve manyetik konsantrat├Ârden ge├žirilerek zenginle┼čtirilir, konsantre krom cevheri elde edilir.
Kef y├Âresinde (Guleman, Elaz─▒─č) ya┼č manyetik sistemle ├žal─▒┼čan Kef Zenginle┼čtirme Tesisi┬ĺnin d─▒┼č─▒ndaki di─čer tesisler "sallant─▒l─▒ masa" d├╝zenine sahiptir. Son zamanlarda Eti Holding┬ĺe ait Karagedik Cevher Zenginle┼čtirme Tesisi┬ĺnin at─▒klar─▒n─▒n kazan─▒labilmesi i├žin manyetik ay─▒rma - kolon flotasyonu kademelerinden olu┼čan yeni bir y├Ântem ├╝zerinde ├žal─▒┼č─▒lmaktad─▒r.
T├╝rkiyede kurulu 17 krom cevheri zenginle┼čtirme tesisinin kapasitesi 810 000 ton/y─▒ld─▒r.Tesislerin listesi ve kapasitesi ├çizelge 10┬ĺda verilmi┼čtir. Zenginle┼čtirilen ve konsantre kromit olarak bilinen krom cevherinin sanayideki kullan─▒m alan─▒ ve kullan─▒m miktar─▒ s─▒n─▒rl─▒d─▒r. Par├ža cevhere oranla fiyat─▒ da daha d├╝┼č├╝kt├╝r. Bu nedenle ├Âzellikle metalurji sanayiinde konsantre krom cevheri ├žo─ču halde pelletlenmekte veya briketlenmekte ve bu ┼čekilde kullan─▒m miktar─▒ artt─▒r─▒lmaktad─▒r.
Elaz─▒─čdaki 150 000 ton/y─▒l kapasiteli y├╝ksek karbonlu ferrokrom tesisine entegre olarak ├žal─▒┼čan pelletleme birimi, konsantre krom cevherinin pelletlendikten sonra ferrokrom tesisinde kullan─▒lmas─▒n─▒ sa─člamaktad─▒r. Bu birimde baz─▒ sorunlar bulundu─ču da ifade edilmektedir. ├ľte yandan konsantre krom cevheri kimya end├╝strisinde tercihen kullan─▒lmaktad─▒r. Plazma teknolojisiyle ├žal─▒┼čan ferrokrom tesislerinde konsantre krom cevheri kullan─▒ld─▒─č─▒ bilinmektedir. Y├╝ksek ten├Ârl├╝ par├ža cevher bulman─▒n g├╝├žle┼čti─či T├╝rkiyede, gelecekte kurulabilecek ferrokrom tesislerinin konsantre cevher kullanabilecek teknolojiye g├Âre planlanmas─▒ uygun bir yakla┼č─▒m olarak g├Âr├╝lmektedir.
├ťretim Y├Ântemi ve Teknolojisi
T├╝rkiyede krom madencili─či ba┼člang─▒├ž y─▒llar─▒nda daha ├žok sahil ┼čeridine yak─▒n, ula┼č─▒m─▒ kolay kesimlerde mostra madencili─či ┼čeklinde ba┼člam─▒┼čt─▒r. ─░┼čletmeler kromitit bant ve merceklerinin kal─▒nl─▒klar─▒, ten├Ârleri ve izlenebilir devaml─▒l─▒klar─▒na ba─čl─▒ olarak mostra madencili─či ve a├ž─▒k i┼čletmecili─če dayand─▒r─▒lm─▒┼č,ileri a┼čamada da yeralt─▒ i┼čletmecili─čine d├Ân├╝┼čm├╝┼čt├╝r.
1950li y─▒llara kadar T├╝rkiyede krom madencili─či genelde mostra veya a├ž─▒k i┼čletme madencili─či ┼čeklinde yap─▒lm─▒┼čt─▒r. A├ž─▒k i┼čletme y├Ântemleriyle al─▒nabilecek krom cevherlerinin giderek azalmas─▒ kar┼č─▒s─▒nda 1960l─▒ y─▒llardan ba┼člayarak, krom yataklar─▒n─▒n yeralt─▒ madencilik metodlar─▒yla i┼čletilmeleri giderek artmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Bug├╝nlerde T├╝rkiyede i┼čletilebilecek ├Âzelliklere sahip el de─čmemi┼č krom mostras─▒ bulabilme ┼čans─▒ olduk├ža s─▒n─▒rl─▒d─▒r. A├ž─▒k i┼čletmeyle i┼čletilebilen krom yata─č─▒ say─▒s─▒ da ge├žmi┼če oranla daha azd─▒r. ┼×imdilerde krom cevheri ├╝retiminin b├╝y├╝k k─▒sm─▒ yeralt─▒ madencili─či metodlar─▒yla yap─▒lmaktad─▒r.
A├ž─▒k i┼čletmelerin derinli─či genelde birka├ž on metreden fazla de─čildir. Ge├žmi┼čte a├ž─▒k i┼čletme y├Ântemleriyle i┼čletilmi┼č olan G├Âlalan (Guleman, Elaz─▒─č) yata─č─▒nda inilen derinlik 40 m kadard─▒r. Kopda─č kesiminde (Erzincan, Erzurum) Civelek, Armutlu, Ger├žek, Do─ču Ezan, Bat─▒ Ezan, Bal ve Suluocak yataklar─▒n─▒ i├žine alan ve halen madencilik ├žal─▒┼čmalar─▒ devam eden B├╝y├╝k Ezan A├ž─▒k ─░┼čletmesi┬ĺnin boyu 1750 m, geni┼čli─či 800 m, derinli─či ise 200 m kadard─▒r.
Gerek G├Âlalan ve gerekse B├╝y├╝k Ezan gibi b├╝y├╝k a├ž─▒k i┼čletmelerin boyutlar─▒, T├╝rkiyedeki krom madenlerinde genelde rastlanan a├ž─▒k i┼čletmelerin boyutlar─▒n─▒n ├žok ├╝st├╝ndedir. A├ž─▒k krom i┼čletmecili─či yap─▒lan krom yataklar─▒n─▒n boyutlar─▒ genelde birka├ž on metre mertebesinde olup y─▒ll─▒k ├╝retimler de birka├ž bin ton ile birka├ž on bin ton d├╝zeyindedir. Buna kar┼č─▒l─▒k T├╝rkiyedeki krom yataklar─▒ i├žinde boyutlar─▒ bak─▒m─▒ndan ayr─▒ bir konumu olan B├╝y├╝k Ezan (Kopda─č) krom yata─č─▒ndan 1981-1993 aras─▒nda y─▒lda ortalama 300 bin ton cevher ├╝retilmi┼čtir.
Kromitit merceklerinin e─čim y├Ân├╝ devaml─▒l─▒klar─▒ genelde do─črultular─▒ boyunca olan devaml─▒l─▒klar─▒ndan daha azd─▒r. ├ľrne─čin nispeten d├╝zenli say─▒labilecek yap─▒ ili┼čkileri sergileyen Guleman (Elaz─▒─č) y├Âresi krom yataklar─▒ndan Tepeba┼č─▒, Uzun damar, Bat─▒ Kefde kromitit merceklerinin do─črultu boyunca devaml─▒l─▒klar─▒ s─▒ras─▒yla 1350 m, 1600 m, 1000 m olmas─▒na kar┼č─▒n e─čim y├Ân├╝ndeki devaml─▒l─▒klar─▒ yine s─▒ras─▒yla 485 m, 340 m, 350 m dir. Bu genellemeye uymayan ve ma─čmatik olu┼čum s├╝recinde kanal dolgusu ┼čeklinde geli┼čti─či g├Âr├╝┼č├╝ savunulan "hortum" veya "boru" ┼čeklindeki krom yataklar─▒nda kromitit mercek veya merceklerinin e─čim y├Ân├╝ndeki devaml─▒l─▒klar─▒ do─črultular─▒ boyunca olan devaml─▒l─▒klar─▒ndan ├žok daha fazlad─▒r. Bunun en tipik ├Ârneklerinden ├çama┼č─▒rl─▒k (Mihal─▒├žc─▒k, Eski┼čehir) krom yata─č─▒nda ├çama┼č─▒rl─▒k 2 merce─činin do─črultusu boyunca olan devaml─▒l─▒─č─▒ 130 m, e─čim y├Ân├╝ndeki devaml─▒l─▒─č─▒ ise 400 m kadard─▒r (kod fark─▒ 330 m).
Krom yataklar─▒nda mostra madencili─či veya a├ž─▒k i┼čletme y├Ântemleriyle yap─▒lan madencilik ├žal─▒┼čmalar─▒yla cevherin ├╝retilmesinin ard─▒ndan, ko┼čullar─▒n uygun olmas─▒ halinde (kal─▒nl─▒k, devaml─▒l─▒k, ten├Âr, doku, topo─črafya vb) krom yata─č─▒n─▒n yeralt─▒ madencilik metotlar─▒yla i┼čletilmesi s├╝rd├╝r├╝l├╝r. Genelde ana galeriler (katlar) aras─▒ndaki y├╝kselti fark─▒ 25-30 m olarak al─▒n─▒r. Krom yata─č─▒n─▒n konumuna g├Âre desandre ya da kuyu a├ž─▒larak i┼čletmenin s├╝rd├╝r├╝ld├╝─č├╝ durumlar yayg─▒nd─▒r
Krom T├╝ketim Alanlar─▒, T├╝ketim Miktar ve De─čerleri
T├╝rkiyede krom madencili─či, ba┼člang─▒c─▒ndan bug├╝ne ihracata y├Ânelik olarak geli┼čmi┼čtir. Ba┼člang─▒├žta b├╝t├╝n├╝yle ham olarak ihra├ž edilen krom cevheri 1958 y─▒l─▒nda Antalya, 1978 y─▒l─▒nda Elaz─▒─č Ferrokrom tesislerinin, 1984 y─▒l─▒nda da Mersin Kromsan Krom Bile┼čikleri Tesisi ┬Ĺnin devreye girmesiyle yurt i├žinde i┼členmeye ba┼članm─▒┼č; ham cevherin yan─▒ s─▒ra yar─▒ mamul ├╝r├╝n ihracat─▒ geli┼čmi┼čtir.
Krom cevherinin, krom bile┼čikleri ve ferrokrom tesisleri d─▒┼č─▒nda yurti├ži t├╝ketimi, refrakter sanayiinde 15 000 ton/y─▒l ve d├Âk├╝m sanayiindeki 1000 ton/y─▒l d├╝zeyindedir. T├╝rkiyede kurulu tesislerin (Antalya Ferrokrom 10 000 ton/y─▒l ferrokrom; Elaz─▒─č Ferrokrom 150 000 ton/y─▒l ferrokrom; Mersin Krom Bile┼čikleri 27 500 ton/y─▒l sodyum bikromat, 22 500 ton bazik krom s├╝lfat; Elaz─▒─č Bikromat Tesisleri 16 500 ton/y─▒l sodyum bikromat) ve refrakter tu─čla imalat├ž─▒lar─▒n─▒n tam kapasiteleriyle ├žal─▒┼čmalar─▒ halinde bu tesislerin krom cevheri t├╝ketimleri 500 000- 550 000 ton/y─▒l d├╝zeyinde olacakt─▒r .
Buna i├ž t├╝ketim miktarlar─▒ eklendi─činde, T├╝rkiye┬ĺnin ├Ânemli bir krom ├╝retim potansiyeli bulundu─ču g├Âr├╝lmektedir. T├╝rkiye in 160 000 ton/y─▒l kurulu ferrokrom ├╝retim kapasitesi olmas─▒na kar┼č─▒n;, ferrokrom ├╝retimi 1993-1999 y─▒llar─▒ aras─▒nda 90 030 tondan 99 105 tona ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Ferrokrom ├╝retim art─▒┼č─▒n─▒n s├╝rece─či g├Âz ├Ân├╝ne al─▒n─▒rsa, yurti├ži krom cevheri t├╝ketimi artacakt─▒r.
D├╝nya krom cevheri ├╝retimi ve ferrokrom ├╝retimi ile bunlar─▒n ihracat ve ithalat incelendi─činde, krom cevheri ├╝reten ├╝lkelerin b├╝y├╝k bir ├žo─čunlu─čunun ├╝rettikleri krom cevherini ferrokroma d├Ân├╝┼čt├╝rerek ihra├ž ettikleri g├Âr├╝lmektedir. Ayr─▒ca bu ├╝lkelerin, geli┼čtirdikleri sanayileri ile krom cevherini kendi i├ž t├╝ketimlerinde de kullanarak daha b├╝y├╝k katma de─čerler sa─člad─▒klar─▒ g├Âr├╝lmektedir. Dolay─▒s─▒yla, T├╝rkiye in de ham krom cevheri ihra├ž etmesi yerine, katma de─čeri daha y├╝ksek olan ferrokrom ├╝reterek ihra├ž etmesi, hatta paslanmaz ├želik sanayiini kurarak i├ž t├╝ketimi art─▒rmas─▒ gerekmektedir. T├╝rkiye in halen 2 000 000 ton/y─▒l t├╝venan krom cevheri ile 160 000 ton/y─▒l ferrokrom ├╝retim kapasitesi mevcuttur. Bu durumda T├╝rkiye in ferrokrom tesislerini tam kapasiteyle ├žal─▒┼čt─▒rmas─▒ bulmas─▒; hatta ilave tesislerle y─▒ll─▒k ferrokrom ├╝retim kapasitesini artt─▒rmas─▒ gerekmektedir.
Mersinde Kromsana ait sodyum bikromat (Na2Cr2O7) tesisinin y─▒ll─▒k krom cevheri t├╝ketimi 40 000-50 000 ton civar─▒nda seyretmektedir. Krom cevheri kullanan sanayilerin kurulu kapasitelerinin 530 000 ton kadar olan y─▒ll─▒k cevher ihtiyac─▒n─▒ ve ortalama 1 000 000 ton kadar olan 1993-1997 ihracat d├╝zeyini koruyabilmek i├žin T├╝rkiye in 1 600 000 ton/y─▒l d├╝zeyinde sat─▒labilir kalitede cevher ├╝retmesi gere─či a├ž─▒k├ža g├Âr├╝lmektedir.
http://ekutup.dpt.gov.tr/ adresindedir.

Yeterli gelmediyse , Sizin i├žin ara┼čt─▒ral─▒m bilim@marbleport.com

I.METAL─░K MADENLER